buro ZOOOI

Welkom in de wereld van BURO ZOOOI.

2009-09-21T00:00:00.000-07:00

BURO ZOOOI geeft eigentijdse (stads)sociologische analyses. ZOOOI duikt in het nieuws, in de stad en het leven om de samenleving, de stad en de mens die zich beweegt in stad en land, te onderzoeken en te beschrijven. ZOOOI onderzoekt, legt verslag, interviewt en leidt projecten. ZOOOI is chaotisch en pragmatisch. ZOOOI geeft ongevraagd advies en commentaar door via mooie ludieke beelden en woorden aandacht te vragen voor uiteenlopende onderwerpen.

Onderwerpen o.m.:
- openbare ruimte/kunst in de publieke ruimte/groene stad/braakliggende terreinen (zie ook http://www.strandparkcoolhaven.nl/ en http://www.coolhavenkade.nl)
- participatie/burgerschap/democratie (zie ook artikelen)
- alternatieve woonvormen (drijvend wonen, bedrijventerreinen, leegstand beheer)

BURO ZOOOI in KOFFIETIJD

2009-09-20T00:00:00.000-07:00

Voor het project Coolhavenkade is BURO ZOOOI door de hoofdfinancier van het project, Stichting Doen, gevraagd voor een korte presentatie van het project in het TV programma Koffietijd.

Bekijk het programma door hier of op het plaatje te klicken!

BURO ZOOOI heeft o.m. gewerkt met:

2009-09-01T00:00:00.001-07:00

AIR foundation
Algemene Woningbouw Vereniging/Rochdale/Delta Forte
Angeliek Ontwerpt
Antenne Rotterdam
Artpark
ASK
Bibliotheek Rotterdam
City Informatie Centrum
Creatief Beheer
d'Buster
Deelgemeente Delfshaven Gemeente Rotterdam
Deelgemeente Feijenoord Gemeente Rotterdam
dienst Stedebouw +Volkshuisvesting Gemeente Rotterdam
Edo Rath
Enter the Mothership
Era Bouw
Habiforum
Hoogheemraadschap Delfland
Kristal projectontwikkeling
Leger des Heils, afdeling houtbewerking-locatie Coolhaven
Lubbe Vlieger
Majeur Tentoonstellingbouw
Martin Roedolf
MVRDV
Ontwikkelingsbedrijf Rotterdam
Roodkapje
Stadswonen
Traffic
Trifolium Tuinontwerp
Truus Trendy
Voerman Wijnen
Woonbron
Zinnige Zaken
Zwart Konijn

StrandPark Coolhaven

2009-09-01T00:00:00.000-07:00

Trifolium Tuinontwerp en buro ZOOOI hebben hun krachten gebundeld in het ontwikkelen van het idee StrandPark Coolhaven: een tijdelijk buurtpark met strandse elementen in Delfshaven, op een braakliggend terrein tussen gebouw De Machinist & Gemaal Parksluizen.

Eind april 2009 ontstond het idee een parkje aan te leggen op een braakliggend terrein aan de Coolhaven. Na veel telefoontjes, afspraken, hard werken en geregel, vierden we krap twee maanden later, 27 juni, een feestje ter ere van de opening van StrandPark Coolhaven! Het was ons gelukt ons idee werkelijkheid te maken.Ondertussen zijn we twee maanden verder en kunnen wij met trots zeggen dat het StrandPark een succes is. Het park wordt als publiek park dagelijks bezocht en gebruikt, en trekt tijdens evenementen publiek ver buiten de grenzen van de Coolhaven. Bijzondere ontmoetingen en samenwerkingen hebben ondertussen gestalte gekregen op het StrandPark.

Het StrandPark gaat in 2011 haar derde seizoen in. Volg de activiteiten op www.strandparkcoolhaven.nl

Participatie

2009-08-01T00:00:00.000-07:00

Participatie is een begrip dat de laatste jaren met recht veelvuldig besproken en onderzocht is. De invulling en betekenis van participatie in Nederland is in beweging. De betekenis die momenteel veelal wordt gegeven aan participatie is de (actieve)betrokkenheid of inzet van burgers bij projecten of programma's van de overheid.
Het eenrichtingsverkeer dat deze vorm van participatie kenmerkt, voldoet niet langer. Het doet geen recht aan de participatie die bestaat waarin particulier initiatief leidend is voor de inzet en betrokkenheid (participatie) van de overheid, én het ontneemt het zicht op nieuwe vormen van samenwerking tussen burgers en overheid. Een breder perspectief op de betekenis van participatie geeft kansen de verschillende rollen die zowel burgers als overheid kunnen bekleden zichtbaar te maken en een positie te geven in het proces. Nieuwe rollen en posities ten einde ruimte en vorm te geven aan een nieuw perspectief op de samenleving, waarin 'WIJ' en 'ZIJ' niet tegenover elkaar staan maar samenwerken en gericht zijn op gezamenlijke winst.

Burgers kloppen al enige tijd verwoed op de deuren van de overheid. De overheid heeft open gedaan, geluisterd en gehoord. Toch lijkt de werkelijke betekenis van de actie bij beide partijen nog niet werkelijk door te dringen. Oude patronen en perspectieven houden ieder op zijn of haar plek. Het doorbreken van deze interactie vraagt van het instituut overheid allereerst een grootse stap, niet zozeer in de structuur of wijze van organiseren, als wel een wijziging in het perspectief dat zij impliciet dagelijks hanteert in het opstellen en uitvoeren van de taken en projecten. Het aanleren van een nieuw patroon en een nieuw perspectief vraagt tijd en veel (dagelijkse) aandacht, het biedt echter ruimte voor inzichten en ontwikkelingen die leiden tot innovaties.

Deze stap vraag zowel van burgers als overheid bewustzijn en bewust handelen waarin alle partijen verantwoordelijkheid nemen voor hun handelen en kwaliteiten. Het idee Vadertje Staat en de horige burger is al enige tijd van tafel geveegd, nu de bijbehorende patronen waarin zij elkaar gevangen houden nog.

Gevecht om de m2 en ha.

2009-07-01T00:00:00.000-07:00

Een pleidooi voor structureel onderzoek naar bedrijventerreinen in de regio Rotterdam.

Recent onderzoek naar bedrijventerreinen in Nederland en specifiek naar bedrijventerreinen in Rotterdam en de regio laat zien dat sprake is van structurele leegstand van commercieel vastgoed. Onderzoek geeft tevens zicht op de situatie dat men momenteel onvoldoende beeld heeft op de ontwikkelingen in dit segment van de markt omdat actuele en volledige gegevensbestanden lijken te ontbreken. Tevens lijkt men onvoldoende in staat de gegevens in de context van de huidige en toekomstige ontwikkelingen in de samenleving te plaatsen. Gecombineerd met de voortdurende noodzaak voor bestuurders van steden in de randstad voldoende ruimte beschikbaar te hebben voor de vestiging van bedrijven én de opgave te voldoen aan de blijvende vraag naar woonruimte en ruimte voor de natuur, lijkt het verstrekken van de opdracht voor structureel onderzoek naar ha bedrijventerrein en m2 (leegstaand) bedrijfs- en kantoorruimte de enige logische stap.
Vaststaat dat op dit moment in Nederland ongeveer 6 miljoen m2 oppervlakte commercieel vastgoed (bedrijfs- en kantoorruimte) leegstaat[1]. Een groot deel van deze leegstand is conjunctureel, maar uit onderzoek blijkt eveneens dat ongeveer 15% een structureel karakter heeft. Veel gemeenten worstelen met de vraag hoe zij de leegstand in hun gemeente kunnen aanpakken. Gemeenten hebben baat bij een zekere leegstand, maar een te grote leegstand is ongewenst in verband met uitstralingseffecten op het imago van de gemeente, maar ook vanwege het ontstaan van (sociale) onveiligheid.
Volgens sommige bronnen is de vraag naar bedrijfs- en kantoorruimte blijvend van aard. Andere, meer recente, bronnen schetsen echter scenario´s waarin de vraag naar dergelijke ruimte vanwege krimpende bevolking en verdienstelijking van de economie, binnen aanzienlijke tijd afneemt. In hoeverre is de uitgifte van nieuwe grond voor het ontwikkelen van nieuwe bedrijventerreinen met in achtneming van deze inzichten nog verantwoord?

Huidige ontwikkelingen
Bij de aanpak van de stedelijke vernieuwing is een tot op heden onderbelicht stuk van de stad zichtbaar geworden; leegstaande woningen, kantoorgebouwen en bedrijfspanden. Doordat veel leegstaand commercieel vastgoed zich bevindt in gebieden die benoemd zijn als gebied voor stedelijke vernieuwing is het voor de overheid wenselijk meer greep te hebben op dit deel van de vastgoedmarkt. Daartoe onderneemt de overheid verschillende stappen. Zij oriënteert zich daartoe onder meer op het herzien van de wetgeving ten aanzien van kraken van woningen en gebouwen, onderzoekt in samenwerking met SEV de transformatie van kantoorgebouwen in woningen, op de mogelijkheden van industrieel, flexibel en duurzaam bouwen (IFD bouwen).
Ondertussen heeft het ministerie van VROM zich ten doel gesteld dat er tot 2010 25.000 woningen in voormalig kantoorpanden moeten worden gerealiseerd. Aan de overheid gerelateerde onderzoeksinstituten als Kenniscentrum Grote Steden en NICIS zetten zich sterk in voor het concipiëren van beleid gericht op stedelijke ontwikkeling. Zo heeft Decisio onlangs in opdracht van NICIS[2] en Kenniscentrum Grote Steden[3] een onderzoek[4] uitgevoerd naar de instrumenten die gemeenten kunnen benutten om het hergebruik van langdurig leegstaand commercieel vastgoed te stimuleren.

Bovengenoemde onderzoeken, handreikingen en maatregelen richten zich grotendeels op kantoorgebouwen. Kantoorruimte en bedrijfsruimte op algemene bedrijventerreinen staan niet in dezelfde mate in de spotlight. Wellicht ten dele omdat in navolging van de succesvolle stedelijke vernieuwing van havengebieden in grote internationale steden als Londen er al aandacht is voor een deel van de bestaande bedrijfsterreinen, namelijk die bedrijfsterreinen die haven gerelateerd zijn en vanwege verdwijnende industrie leeg zijn gekomen. Herontwikkeling van deze terreinen wordt direct gerelateerd aan de verwachte opbrengsten op de vastgoedmarkt en is daarmee economisch interessant. Bovendien behoren bedrijventerreinen als beleidsonderwerp, in tegenstelling tot kantoorgebouwen in stedelijke vernieuwingsgebieden, tot het takenpakket van Verkeer en Waterstaat.

Onderzoek
Onderzoek naar leegstand maakte duidelijk dat er verschil bestaat tussen leegstand van kantoor- en bedrijfsruimte. De vraag en aanbod van kantoorruimte laat een mismatch zien in zowel kwantitatieve als kwalitatieve termen. De omvang van de leegstand lijkt vooral veroorzaakt door de conjunctuur, terwijl de structurele leegstand verklaard wordt door kwalitatieve aspecten. De vraag naar kantoorruimte zal naar verluid de komende jaren nauwelijks groeien. Wel zal er sprake zijn van een verschuiving van uitbreiding naar vervanging.
´Het aanbod van bedrijfsruimte is in 2004 explosief gestegen, terwijl er nauwelijks nieuwe bedrijfsruimte is opgeleverd. Het aanbod wordt daarmee verklaard door leeggekomen bestaand vastgoed.´ Ondanks deze constatering schrijft het ministerie van Economische Zaken in het Actieplan Bedrijventerreinen (EZ, 2005) dat er ondanks het grote aanbod van bedrijfsruimte tot het jaar 2020 nog ruim 23.000 hectare bruto nieuw bedrijventerrein nodig is. Ondertussen stelt het RPB, MNPB en CPB in 2006 in een gezamenlijke scenariostudie voor Nederland in 2040 dat ´overheden moeten anticiperen op een omslag in de behoefte aan bedrijventerreinen die zich op langere termijn gaat voordoen. De behoefte aan nieuwe bedrijventerreinen blijft in alle scenario´s achter bij de huidige trend´[5].
De door RPB, MNPB en CPB ontwikkelde scenario´s schetsen allen een situatie van afnemende bevolkingsgroei en verdienstelijking van de economie waardoor herstructurering van bestaande bedrijventerreinen urgenter wordt.

De Rotterdamse situatie
Uit een inventarisatie van kantoorruimte van het Rotterdams Centrum voor Onderzoek en Statistiek[9] (COS) komt naar voren dat in 2005 in Rotterdam ca 380.000 m2 bvo[10] kantoorruimte leegstond. Op grond van de cijfers van 2005 kan gesteld worden dat het in 76% van de leegstand gaat om conjuncturele leegstand; ofwel na twee jaar is de leegstand voor de betreffende kantoorruimten opgelost. In het daarop volgende jaar lost de markt nog 14% van de leegstand op. Na drie jaar en meer (10%) krijgt de leegstand een meer structureel karakter.
Een overzicht van de leegstand in Rotterdam over de afgelopen vijf jaar onderverdeeld naar duur en omvang, laat zien dat er tot 2002 een afname is van de leegstand en vervolgens een sterke toename van leegstand te zien in duur en omvang.
Kantoorruimten worden in het Rotterdamse onderzoek verdeeld in duur en m2 bvo geclusterd naar milieutypen, die voor het gemak van overzicht, te clusteren zijn naar locatie.
Leegstand van kantoorruimten is het grootst in omvang op kantorenboulevards. De fluctuatie van de leegstand van kantoorruimte op overige centrumlocaties fluctueert in tijd, maar eindigt na drie jaar leegstand in een verwaarloosbare omvang van de leegstand. De leegstand op knooppuntlocaties is groot in omvang maar sterk conjunctureel van karakter. Leegstand op bedrijventerreinen vertegenwoordigt de meer structurele leegstand van kantoorruimten. In de gegeven cijfers wordt niet aangegeven of cijfers werkelijk alleen kantoorruimte betreffen of dat de aanwezige bedrijfsruimte is opgenomen in de cijfers van de kantoorruimte op bedrijventerreinen.

Begin 2006 heeft het COS in opdracht van Stadsregio Rotterdam en Ontwikkelingsbedrijf Rotterdam wel specifiek onderzoek gedaan naar (een deel van de) bedrijventerreinen in de regio Rotterdam: een selectie van 24 bedrijventerreinen in 10 gemeenten[11]. In dit onderzoek wordt onderscheid gemaakt in m2 bedrijfs- en kantoorruimte. Uit dit onderzoek komt naar voren dat ca 4 miljoen m2 bedrijfs- en kantoorruimte in de regio aanwezig is. Van de ruim 3 miljoen m2 bedrijfsruimte staat begin 2006 10% leeg en van de ruim 1 miljoen kantoorruimte staat 20% leeg. In Vijf van de 10 gemeenten in de regio is het percentage leegstand bedrijfsruimte hoger dan het gemiddelde regionale leegstandspercentage van 8%. De leegstand van kantoorruimte komt in de meeste gemeenten overeen met het gemiddelde regionale leegstandspercentage van 15%.

De Kamer van Koophandel (KvK) Rotterdam heeft in het kamergebied van haar vestigingslocatie opdracht gegeven aan Ecorys onderzoek[12] te doen naar de transformatie van bedrijventerreinen in woningbouwlocaties. De KvK ziet de transformatie van bedrijventerreinen in woninglocaties als bedreiging voor de ontwikkeling van bedrijvigheid in de regio. Uit het onderzoek van Ecorys wordt zichtbaar dat in de periode 1995-2005 112 ha bedrijventerreinen, verdeeld over 47 gemeenten in het kamergebied, getransformeerd is in woninglocaties. Verwacht wordt dat de komende 10 jaar in ieder geval nog 50 ha bedrijventerrein wordt getransformeerd in woninglocaties. Ecorys heeft eveneens onderzoek gedaan naar door woningbouwplannen bedreigde bedrijventerreinen. Zoals zij aangeven kunnen zij in verband met de weinig eenduidige term ´bedreigd´ geen harde gegevens presenteren. Wel wordt aangegeven dat 70% van de bedrijventerreinen niet bedreigd wordt door transformatie, 26% bedreigd wordt of kans maakt bedreigd te worden en dat 4% werkelijk onder hevig is aan transformatie.
Onderzoek naar de hoeveelheid ha uitgifte (nieuw terrein) versus ha transformatie laat zien dat tegen 13 ha transformatie 53 ha uitgifte plaatsvindt. De compensatie van de uitgifte van nieuw bedrijventerrein voor het verdwijnen van bedrijventerreinen ten behoeve van woningbouw lijkt echter niet volgens planning en behoefte plaats te vinden. Zo wordt geconcludeerd dat er behoefte is aan natte bedrijventerreinen en terreinen die bedrijven kunnen huisvesten die werken in de hogere milieucategorieën.

Naast het OBR, de Stadsregio Rotterdam en de Kamer van Koophandel monitort en stuurt de Provincie Zuid-Holland (PZH) de uitgifte en herstructurering ha bedrijventerreinen. PZH stelt dat gedurende de collegeperiode ten behoeve van de economische groei 500ha bedrijventerrein moet worden uitgegeven en 500 ha bedrijventerrein moet worden geherstructureerd. PZH maakt een directe vertaling van ha bedrijventerrein naar hoeveelheid arbeidsplaatsen. Elke ha uitgifte staat voor 50 tot 80 arbeidsplaatsen en elke ha herstructurering voor +10 tot 20 arbeidsplaatsen.
Ten behoeve van de realisering van deze plannen verstrekt PZH vanuit het Ontwikkelingsfonds Bedrijventerreinen (OFB) subsidies aan de gemeenten behorende tot de provincie Zuid-Holland.

Gegevens vergeleken
Het is zo goed als ondoenlijk de onderzoeksgegevens van de verschillende onderzoeken met elkaar te vergelijken. De onderzoeken baseren hun gegevens op verschillende data. Zo verschillende de onderzoeksgebieden, gaat het ene onderzoek over m2 bedrijfs of kantoorruimte en de leegstand van deze m2 en het andere onderzoek over ha bedrijventerrein en ha door woningbouw bedreigde bedrijventerreinen, terwijl het andere onderzoek vooral gericht is op de vertaling van de hoeveelheid beschikbare ha bedrijventerrein naar mogelijke arbeidsplaatsen. Waar Provincie Zuid-Holland en de Kamer van Koophandel het over eens lijken te zijn is dat uitgifte ha bedrijventerrein de mogelijkheid tot werk in de regio garandeert. Wat zowel rond de gegevens van de provincie als in het onderzoek van Ecorys ontbreekt is een groter kader dan een economische kader.
Waar PZH nog spreekt van verouderde bedrijventerreinen die qua voorzieningen of uitbreidingsmogelijkheden onvoldoende aansluiten bij de wensen van bedrijven, noemt Ecorys elk bedrijventerrein dat getransformeerd wordt in een woninglocatie een bedreiging voor de bedrijvigheid. Een brede context van een veranderende samenleving, snelle technologische innovaties, verdienstelijking van de economie en krimpende bevolking waarbinnen deze ontwikkeling rondom bedrijventerreinen plaatsvindt ontbreekt. Daarbij is het zo dat de onderliggende belangen van de verschillende partijen die opdracht hebben gegeven voor het onderzoek de onderzoeksgegevens dusdanig kleuren dat hetgeen gepresenteerd wordt hooguit een indicatie geeft van een ontwikkeling.

Wat bijzonder is in het onderzoek van Ecorys is de conclusie dat in de regio behoefte is aan natte en hoge milieucategorie bedrijventerreinen. Ondertussen komen in de stad Rotterdam natte terreinen (Stadshavens Rotterdam[13]) vrij die qua locatie reeds geschikt zijn voor natte bedrijvigheid en in sommige gevallen ook voor vestiging van bedrijven die qua bedrijvigheid vallen in een hoger milieu categorie. De voorkeur voor de herbestemming van deze terreinen gaat uit naar vestiging van bedrijven en personen verbonden aan de creatieve economie. Terreinen die qua ontwikkeling en ligging als woon- en werklocatie daarvoor niet bijzonder geschikt zijn, in hun soort een herhaling vormen van wat reeds eerder in de stad is gedaan (Lloyd Muller pier) en daarmee in geen directe meerwaarde bieden qua diversiteit in woon- en werklocatie. Tegelijkertijd is men bezig met de herinrichting van bedrijventerreinen zoals Spaanse polder[14] dat qua ligging geschikt is personen en bedrijven aan te trekken die verbonden zijn aan de creatieve economie en tegelijkertijd een nieuwe bijzondere locatie te ontwikkelen waarin waar wonen en werken aan het water samen gaat met beschutting, goede bereikbaarheid, én tegelijkertijd een nieuwe verbinding maakt tussen (hoog) stedelijk gebied en een gebied meer landelijk uitstraling zoals Overschie. Verbindingen die hard nodig zijn in stad als Rotterdam.

Afsluitend
De onlangs uitgevoerde onderzoeken naar bedrijventerreinen laten zich voorlopig kenmerken als door economische noodzaak ingegeven incidenten. Gezien de (vermeende) noodzaak naar meer ha bedrijventerreinen, de omvang van de leegstand van m2 bedrijfs- en kantoorruimte en de dynamiek in de markt lijkt een pleidooi voor volledig en structureel (kwantitatief gecombineerd met kwalitatief)onderzoek van essentieel belang. Mede door het ontbreken van (actuele) gegevens kan men momenteel onvoldoende specifiek te kunnen inspelen op ontwikkelingen op zowel de korte als de lange termijn. Door het ontbreken van gegevens stuurt de economie de uitgifte en herstructurering van ha bedrijventerrein terwijl de snelheid van ontwikkeling van zowel uitgifte als herstructurering wordt gestuurd door bureaucratische processen. Processen die zijn ingebed in een politiek en maatschappelijk kader waarin rekening wordt gehouden met meer dan alleen de economische factoren.
Al met al voldoende grond om te pleiten voor actieve monitoring van ha bedrijventerreinen en de (leegstand) van aanwezige m2 bedrijfs- en kantoorruimte door een onafhankelijk onderzoeksbureau die feiten registreert en vertaalt in de context waarin deze feiten zich voordoen.
Eveneens een pleidooi bewuster om te gaan met de uitgifte van nieuwe grond voor de bouw van woningen en bedrijventerreinen. Onderzoek wijst uit dat de beschikbare gegevens niet eenduidig zijn en dat een totaaloverzicht en een lange termijn visie op dit moment ontbreekt.
De wens werkgelegenheid en bedrijvigheid in de provincie te stimuleren lijkt ten grondslag te liggen aan de plannen voor uitgifte en herstructurering van ha bedrijventerreinen. Recent onderzoek toont aan dat er leegstand is op bedrijventerreinen, dat onvoldoende strategisch wordt omgegaan met de ontwikkeling en inrichting van bedrijventerreinen op regionaal niveau en dat toekomstige scenario´s voorspellen dat de behoefte aan bedrijventerreinen vanwege verdienstelijking van de economie en krimpt van de bevolking in 2040 is afgenomen. Ofwel, in hoeverre sluit het ingezette beleid aan bij de ontwikkelingen in de samenleving. Investeert men wel op de juiste manier? Het antwoord op deze vraag kan alleen worden beantwoord door opdracht te geven voor structureel onderzoek naar bedrijventerreinen. Wellicht dat er dan een visie kan worden ontwikkeld die gebaseerd is op betrouwbare gegevens en waarin rekening is gehouden met toekomstige ontwikkelingen op verschillende aanverwante beleidsterreinen.

_____________________
Referenties

Decisio, Stimuleren hergebruik en herbestemming lang leegstaand commercieel vastgoed. Een handreiking voor gemeenten, Den Haag: Sdu Uitgevers, 2006
Ecorys, Inventarisatie van herbestemde en bedreigde bedrijventerreinen. In 47 gemeenten in het kamergebied van de Kamer van Koophandel Rotterdam. In opdracht van de Kamer van Koophandel Rotterdam, mei, 2006.
Gedep. Staten Zuid-Holland, ´Stappen vooruit!`. Meerjarenprogramma bedrijventerreinen collegeperiode 2003-2007. Stand van zaken 2005.
Ministerie van VROM, Wonen op de zaak. Transformeren van kantoren in woningen. Den Haag: Sdu Uitgevers, maart 2006. Janssen, L.H.J.M., V.R. Okker, J. Schuur. Welvaart en leefomgeving. Een scenariostudie voor Nederland in 2040. Centraal Planbureau, Milieu- en Natuurplanbureau, Ruimtelijk Planbureau, 2006.
Wilt, van der G.H. & W.H.M. van der Zanden, Inventarisatie bedrijventerreinen regio Rotterdam. Centrum voor Onderzoek en Statistiek (COS) in opdracht van Stadsregio Rotterdam en Ontwikkelingsbedrijfs Rotterdam, maart 2006.

[1] Ministerie Vrom, maart 2006, p.5.
[2] Netherlands Institute for City Innovation Studies – http://www.nicis.nl/
[3] http://www.hetkenniscentrum.nl/
[4] Deciso, 2006.
[5] Janssen, L.H.J.M., e.a., 2006.
[6] Netherlands Institute for City Innovation Studies – http://www.nicis.nl/
[7] http://www.hetkenniscentrum.nl/
[8] Deciso, 2006.
[9] http://www.cos.rotterdam.nl/Rotterdam/Openbaar/Diensten/COS/Tabellen/ARBEID_EN_INKOMEN/A57-A.xls
[10] bvo – bruto vloeroppervlak
[11] Wilt, van der, e.a., 2006
[12] Ecorys, 2006.
[13] http://www.stadshavensrotterdam.nl/
[14] http://www.spaansepolder2015.nl/smartsite730114.dws

Pionieren in de Merwehaven

2009-06-01T00:00:00.000-07:00

De Merwehaven is de laatste westelijke uitbreiding van de havenactiviteiten aan de rechteroever van de Maas en markeert daarmee een moment in de landhonger van het Gemeentelijk Havenbedrijf. De Merwehaven is als insteekhaven met drie havens met een gezamenlijke havenmond, aangelegd om ruimte te bieden aan op- en overslag van stukgoederen voor zowel lijn- als zeevaart, en daarmee de Rotterdamse haven opnieuw op de internationale kaart te zetten als op- en overslaghaven.

De Merwehaven lijkt een gebied dat zich op verschillende momenten in de tijd, verbinden aan het experiment en de vernieuwing. De straatnamen van de kades en pieren lijken daar onbewust bij aan te sluiten. Marconi en Galilei waren de uitvinders, ondernemers en pioniers van hun tijd. In hoeverre verbindt dit verleden zich ook aan de toekomst van de haven?

Dit Belvedereproject ‘Pionieren in de Merwehaven’ voorziet in de cultuurhistorische achtergrond voor de ontwikkeling van Artzone/Artpark op de Marconistrip in de Merwehaven. De Merwehaven kent een industriële historie die nog is af te lezen, zowel aan het havenlandschap als aan de gebouwen en infrastructuur. Wanneer bij transformatie van het gebied recht gedaan aan de belangrijkste cultuurhistorische elementen blijft de geschiedenis afleesbaar en is een rijkere ontwikkeling in gang gezet. Het relateren van de cultuurhistorie aan de ontwikkeling van Artpark/Artzone biedt de kans een breed inspiratiekader te ontwikkelen voor de continue transformatie van dit gebied.

De vraagstelling die in dit project beantwoord is, luidt als volgt:Hoe kan cultuurhistorie in het Merwehavengebied mede richtinggevend zijn bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen zoals voorgesteld door Stichting Kunstambassade Internationaal Artpark?

Het antwoord op deze vraag wordt gezocht via de volgende twee onderzoeksvragen:
1) wat hebben we in de Merwehaven cultuurhistorisch in handen, en
2) hoe kan Artpark de cultuurhistorie richtinggevend inzetten bij de ontwerpopgave.

Het volledige rapport is te verkrijgen via Artpark; www.artpark.nl

Identificatie met Nederland

2009-05-01T00:00:00.000-07:00

De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) heeft onlangs het rapport ‘Identificatie met Nederland’ aangeboden. De aanleiding voor het opstelen van het rapport is gelegen in de steeds terugkerende debatten en discussies over de vraag wat eigenlijk precies ‘de’ Nederlandse identiteit is. De Nederlandse identiteit wordt volgens de raad echter vaak met een verwijzing naar het verleden, en soms wat statisch verbeeld. In Nederland wordt, net zoals in de ons omringende landen, bij het zoeken naar de contouren van de eigen identiteit vooral teruggegrepen op de eigen geschiedenis en tradities. De opgaven van de 21ste eeuw worden nu te veel met een 19de- eeuws verhaal tegemoet getreden waar burgers die oorspronkelijk niet uit Nederland komen, zich moeilijk mee kunnen identificeren. De zoektocht naar nationale identiteit moet in een breder historische context geplaatst worden. Het gaat om de vraag of het ‘idee van Nederland’ nog wel met het huidige Nederland samenvalt. Door het verhaal van degenen die van elders naar Nederland zijn gekomen een plaats te geven in de omschrijving van wat Nederland is, krijgt ook het verleden een inclusiever karakter. Zo ontstaan meerdere identificatiemogelijkheden.

In dit rapport pleit de raad voor een wisseling van perspectief: van een perspectief van één nationaliteit naar een identiteit vanuit meervoudige processen van identificatie. Drie routes van identificatie zijn: functioneel identificatie, normatieve identificatie en emotionele identificatie. Deze routes van identificatie moeten leiden tot aanknopingspunten voor beleid, versterken van de maatschappelijke samenhang en tot een toekomstgerichte en open oriëntatie op de maatschappij. De richting die de raad voorstaat houdt de erkenning in van wederzijdse afhankelijkheid en lotsverbondenheid, en de daaruit vloeiende noodzaak van het leren omgaan met verschillen. Nu bestaat de neiging om deze wederzijdse afhankelijkheid en de daarmee gepaard gaande lotsverbondenheid te ontkennen. Alsof Nederland nog een reële optie heeft om zich terug te trekken uit de wereld en Europa, en de multiculturele samenleving zou kunnen terugdraaien.

De WRR stelt dat het debat rond nationale identiteit gezien kan worden als een historische constante; de laatste twee eeuwen vond op gezette tijden een herdefiniëring van de nationale identiteit plaats. Het streven naar (nationale) eenheid leidde in het verleden soms tot conflicten of uitsluiting van bepaalde groepen. De raad pleit daarom voor het onderhouden en bevorderen van meerdere routes voor identificatie met Nederland, in plaats van het geven van een blauwdruk van de nationale identiteit. De raad ziet in globalisering en in het bijzonder toenemende migratie en mondialisering van de media nieuwe lokale identiteiten en transnationale identificaties ontstaan. De aandacht voor het onderwerp nationale identiteit is gewenst, maar wordt momenteel vooral beschouwd als een recept tegen onwenselijke ontwikkelingen binnen de multiculturele samenleving. Nationale identiteit is dan een vehikel voor nationale samenhang en voorbeeld en streefbeeld voor migranten die zich in Nederland hebben gevestigd.

Het onderscheid tussen autochtoon en allochtoon, tussen gevestigden en buitenstaanders, is ongewenst, simplistisch, grofmazig en contraproductief. Men kan iemand geen allochtoon, niet van hier, noemen en vervolgens vragen zich volledig Nederlander te voelen. De keuze voor meervoudigheid betekent dat afgezien moet worden van grove categorieën die slechts één dimensie van iemands identiteit centraal stellen. De raad pleit er uitdrukkelijk niet voor om een nieuw begrip te introduceren ter vervanging van het begrip allochtoon. Elke verzamelterm draagt het risico in zich van onterechte en zelfs schadelijke generalisering en doet geen recht aan de groeiende verscheidenheid onder Nederlandse burgers. De raad benadrukt dat identificatie geen zero-sum game is, geen kwestie van loyaliteiten of van kiezen of delen. De raad is zich bewust van het feit dat culturele diversiteit op de lange termijn zowel een bron voor welvaart en innovatie is, maar dat een (snelle) toename ervan kan leiden tot een afname van het onderlinge vertrouwen tussen groepen en het vertrouwen in de samenleving als geheel. De keuze voor de nadruk op identificatieprocessen is gerelateerd aan de notie dat dit wetenschappelijke zin betere papieren heeft en beter uit de voeten kan met de huidige situatie dan een benadering die ‘de’ nationale identiteit als vastomlijnd gegeven en statisch streefbeeld voor anderen probeert vast te leggen.

Identificatie is een dynamisch proces van leggen, onderhouden en verbreken van verbindingen. Identificatie met Nederland is veel meer dan liefde voor een loyaliteit aan het (nieuwe) vaderland. Meer nog gaat het om kansen op de arbeidsmarkt, goede mogelijkheden voor de toekomst van de kinderen, vriendschappen, meedoen in de politieke arena en een eigen stempel kunnen drukken op maatschappelijke ontwikkelingen. Naar het oordeel van de raad is de eis van emotionele binding met Nederland te veel op de voorgrond komen te staan. Op het gebied van functionele identificatie zijn kansen blijven liggen, terwijl juist op dat gebied meer mogelijkheden voor interventie liggen dan bij processen van emotionele identificatie. Ook de noodzaak om op een productieve manier om te gaan met normatieve conflicten verdient meer aandacht. De drie identificatie routes zijn analytisch te scheiden, maar lopen in de praktijk door elkaar heen. Het is ook niet zo dat de ene identificatie per se voorafgaat aan een van de andere identificaties.

Functionele identificatie ontstaat als mensen een gemeenschappelijk belang hebben en als er sprake is van wederzijdse afhankelijkheid. Belangrijke plekken waar functionele identificatie tot stand kan komen zijn als vanouds werk, wijk en school. Normatieve identificatie heeft betrekking op de mogelijkheden die er zijn om de eigen normen en opvattingen te kunnen volgen en in te brengen in het publieke en politieke domein. Niet iedereen heeft evenveel inbreng in dit proces. Meer ruimte voor inbreng van verschillende groepen nodig. Nieuwe onderwerpen die vaak tot de private sfeer worden gerekend, zoals religie en seksuele normen, vragen soms om een publieke behandeling. Emotionele identificatie gaat over gevoelens van verbondenheid met anderen en in meer abstracte zin met Nederland, over een sense of belonging. Er is ten onrechte vermenging ontstaan tussen loyaliteit en nationaliteit. Wie zijn footprints niet hoeft te verloochenen zal makkelijker nieuwe emotionele bindingen aan kunnen gaan en zich ook Nederlander voelen. Wil dit echter emotionele identificatie ondersteunen, dan dient er ruimte te zijn voor de inbreng van alle inwoners van Nederland. Identificatie met Nederland gaat niet vanzelf. Er kunnen fricties en nieuwe aanspraken op machtsposities ontstaan. Er zijn nieuwe groepen die de politieke arena betreden, eigen normen inbrengen en invloed doen gelden binnen het democratisch bestel. Dat kan ongemakkelijk aanvoelen, maar het is wel het wezenskenmerk van een vitale samenleving die zichzelf opnieuw weet uit te vinden. De raad is van mening dat deze benadering – van meervoudige identificaties - meer mogelijkheden biedt om in een wereld van open grenzen, culturele diversiteit en transnationale verhoudingen de spanningen tussen mensen in Nederland het hoofd te bieden. Opmerking:Er zijn veel kritische kanttekeningen gemaakt over het WRR rapport. Kanttekeningen waar ik niet aan voorbij wil gaan - zie hiervoor diverse krantencommentaren – maar waar niet over geschreven wordt is de redeneertrant die gehanteerd wordt in het rapport.

Het hele rapport is geschreven vanuit pragmatisme, nuchterheid en handelsgeest - waren dat niet ooit kenmerken voor een Nederlandse manier van doen? Bij herhaling wordt de burger en de overheid aangesproken op hun rede, investeren in zichzelf en het productief maken van verschillen. In de 21ste eeuwse versie vraagt de raad dit te doen vanuit bewustzijn van de betekenis van de eigen en nationale geschiedenis en wederzijdse afhankelijkheid en lotsverbondenheid. Last but not least doet de raad met haar rapport een uitspraak over de Nederlandse identiteit door meervoudigheid een permanent kenmerk van de Nederlandse samenleving te noemen.

______________________

Bron: WRR, Identificatie met Nederland, WRR-rapport 79, Amsterdam University Press, Amsterdam 2007.